Akvaryum Su Parametreleri ve Test: pH, GH, KH, Nitrat

Yazan: Cem ArslanAkvarist & Su Canlıları Uzmanı

⏱ 13 dk okuma📅 30 Nis 2026

Saglikli bir tropikal akvaryumda amonyak ve nitrit sifir, nitrat 40 ppm altinda, pH 6.8-7.8, GH 4-12 dGH, KH 4-10 dKH ve sicaklik 24-28 derece olmali. Bu degerlerin hicbirini ciplak gozle goremezsiniz; pirilti icinde duran bir tank bile olumcul olabilir. Duzenli test, suyun gercekte ne durumda oldugunu gosteren tek guvenilir yoldur.

Akvarist olarak yillar icinde ayni sahneyi defalarca gordum: disaridan tertemiz gorunen bir tankta birdenbire balik olumleri baslar, sahibi sasirir cunku “su berrakti, hicbir sey degismemisti”. Oysa suyun kimyasi gozle takip edilmez. pH’in 7.8’den 6.2’ye kaymasi, amonyagin sifirdan 0.5 ppm’e tirmanmasi, KH’in tamponlama gucunu yitirmesi sessizce gelisir ve baligin solungac, deri, bobrek dokularini yipratir. AGA (Aquatic Gardeners Association) ve Tropica gibi otoritelerin altini israrla cizdigi nokta da bu: iyi bir akvaryum yonetimi duzenli test ve veri takibi ister. Bu yazida hangi parametre neden hayati, hangi deger araligi hangi ture uygun, hangi test kitini secmeli ve hangi sorunda nasil mudahale etmeli sorularini bilimsel bir cerceveyle, sahada ise yarayan notlarla anlatiyorum.

Akvaryum kurulumuna ilk kez bakiyorsaniz once ilk akvaryumu kurmak yazimizi okuyun; bu metin o icerigin su kimyasi ayagidir. Cycling surecinin teknik temellerine ise akvaryum cycling ve nitrojen dongusu yazisindan ulasabilirsiniz.

NO3" class="wp-image-3340"/>

Berrak Su Neden Sizi Yaniltir?

Bir akvaryumdaki yasam uc sistem uzerine oturur: baligin fizyolojisi (solungac, bobrek, osmoregulasyon), filtrenin nitrifikasyon yapan bakteri toplulugu (Nitrosomonas ve Nitrobacter aileleri) ve bitkilerin fotosentezi. Suyun pH’i, sertligi, sicakligi ve cozunmus gaz dengesi bu ucunun performansini ayni anda belirler. Ornegin pH 7.8 uzeri suda toplam amonyagin iyonize olmayan formu (NH3) toksik aralikta durur; ayni tankin pH’i 6.5’e indiginde ayni amonyak degeri cok daha zararsizdir, cunku amonyum (NH4+) formuna doner.

Ayni iliski KH icin de gecerli. Karbonat sertligi yetersizse pH gece gunduz dramatik dalgalanir; bu da balikta surekli stres, bagisiklik cokusu ve bakteriyel enfeksiyona yatkinlik uretir. Yani parametrelerin tek basina “iyi-kotu” degeri yok; hepsi birbirine bagli calisir ve sistemin butunune bakmaniz gerekir. Bir degeri okurken hep yanindakini de sormak, yillar icinde bende refleks haline geldi.

Hangi Deger Nerede Durmali?

Amonyak (NH3 / NH4+)

Olmasi gereken deger: 0 ppm. 0.25 ppm bile solungac dokusunda iritasyon, asiri mukus salgisi ve uzun maruziyette nekroz yapar; pH yuksek tanklarda toksisitesi daha da artar. Kaynagi bellidir: balik atigi, yenmemis mama, olu doku (bitki yapragi, salyangoz, balik lesi) ve substrat altinda biriken organik madde. Yeni kurulan bir tankta cycling tamamlanmadan amonyagi sik gorursunuz; olgun bir tankta ortaya cikmasi ise ya filtre cokusunun ya da asiri yukleme veya yemlemenin isaretidir.

Nitrit (NO2-)

Olmasi gereken deger: 0 ppm. Nitrit, kandaki hemoglobin yerine baglanan met-hemoglobin olusumuna yol acar; balik kani oksijen tasima kapasitesini yitirir ve “kahverengi kan hastaligi” tablosu gelisir. 0.5 ppm bile akut toksik sayilir. Cycling’in ikinci asamasinda dogal olarak yukselir, Nitrobacter kolonileri yerlestikce yeniden sifira iner.

Nitrat (NO3-)

Hedef aralik: 5-40 ppm guvenli, 40+ ppm kronik stres, alg patlamasi ve hassasiyet, 80+ ppm akut toksik (ozellikle karides ve narin turler icin). Cycling tamamlandiktan sonra biriken son urundur; ancak su degisimi ve bitki tuketimiyle uzaklasir. Bitkili tanklarda makro besin olarak kullanildigi icin kontrolu daha kolay olur.

pH (Asit-Baz Dengesi)

Genel tropikal balik araligi 6.8-7.8. Tur bazinda tablo soyle sekilleniyor:

• Amazon havzasi turleri (discus, neon tetra, kardinal tetra, melek): 6.0-7.0 hafif asidik su isterler; dogal habitatlarinda pH 5.5’e kadar iner.
• Afrika ciklidi (Malawi, Tanganika): 7.8-8.6 alkalin su; bu baliklar yumusak asidik suda kronik stres yasar.
• Lepistes, moli, platy, kilickuyruk: 7.0-8.0 alkalin ve sert su tercih ederler.
• Asya turleri (gurami, betta, danio): 6.5-7.5, notr civari.

GH (Genel Sertlik – Ca + Mg)

Genel aralik 4-12 dGH. Lepistes ailesi ve karides icin yuksek deger (10+ dGH), neon ve discus icin dusuk deger (1-5 dGH) uygundur. GH, baligin osmoregulasyonunu ve kabuk-iskelet gelisimini dogrudan belirler; karideslerin kabuk degistirme sureci kalsiyum yeterliligine bagli calisir. Kabugunu atamayan karides genelde GH yetersizliginden kaybedilir.

KH (Karbonat Sertlik – Tampon Kapasitesi)

Hedef aralik 4-10 dKH. KH, suyun pH dalgalanmalarina karsi tampon gucudur; dusuk KH pH dalgalanmasi getirir, o da balik stresine cikar. CO2 enjekte edilen bitkili tanklarda KH ve CO2 iliskisi pH’i dogrudan belirler; drop checker mantigi zaten bu ucluye dayanir.

TDS (Toplam Cozunmus Kati)

Genel tropikal tank: 100-300 ppm. Narin turlerde (ozellikle Caridina karidesleri, discus) siki takip ister. RO/DI su ile baslanip olculu mineralizasyonla istenen TDS’ye cikilir. TDS metre ucuzdur ve kullanimi kolaydir; karidesle ugrasan herkesin cebinde bir tane bulunur.

Sicaklik

Tropikal turler: 24-28 derece. Soguk su baliklari (Japon baligi, white cloud minnow): 18-22 derece. Discus: 28-30 derece. Apistogramma ve dwarf ciklid turleri: 26-28 derece. Sicaklik hem metabolizmayi (yem ihtiyaci, atik uretimi, bakteri faaliyeti) hem de cozunmus oksijen miktarini dogrudan belirler. Yazin bir iki derecelik artis bile tankta oksijeni gozle gorulur biciminde dusurur.

Klor / Kloramin

Olmasi gereken: 0. Sebeke suyu Turkiye’de klorlanir; dechlorinator (Seachem Prime, API Tap Water Conditioner) sart. Kloramin (klor + amonyak bilesigi) daha dayaniklidir, bekletmekle ucmaz; onu gecersiz kilmanin tek guvenli yolu dechlorinator kullanmak. “Suyu bir gece bekletirim, klor ucar” yaklasimi kloraminde ise yaramaz.

Fosfat (PO4)

Bitkili tankta 0.5-1.5 ppm guvenli ve bitki gelisimini destekler. Fazlasi alg patlamasi getirir (ozellikle yesil nokta algi ve firca algi). Kaynaklari yem, balik atigi, bazi musluk sulari ve gubre fazlasidir. Fosfati sifira cekmeye calismak da hata; bitkili bir tankta hafif fosfat gerekir.

Bakir (Cu)

Ideal: 0 ppm. Karides ve bircok yumusakca icin olumcul. Eski bakir su tesisatindan, bazi ilaclardan (ozellikle bakir bazli algisitler ve parazit ilaclari) ve bazi bitki gubrelerinden gelir. Karidesli tankta su sartlandirici, ilac ve gubre secerken “shrimp safe” etiketine bakin; bir seferlik dikkatsizlik butun koloniyi silebilir.

Cozunmus Oksijen (DO)

Tercih: 6 mg/L ve uzeri. Yuksek sicaklikta (yaz aylarinda) cozunmus oksijen duser; baliklar yuzeye cikip agiz acik nefes alir. Hava tasi ve pompa, yuzey hareketi (filtre cikis yonu), dusuk yogunluk ve sicaklik kontroluyle yonetilir. Sabah erken saatte baliklarin yuzeyde toplanmasi, gece bitkilerin de oksijen tukettigini hatirlatan klasik bir isarettir.

Test Kitini Nasil Secerim?

Test Stripleri

Hizli ve kolay; 6-7 parametreyi tek stripte olcerler (Tetra, JBL, Sera, API cok parametreli serileri). Piyasada 100-300 TL bandinda bulunur. Zayif tarafi ise hassasiyet: damla bazli kitlere gore daha kabadirlar, ozellikle amonyak ve nitritte hata payi yuksektir, renk okumasi kisiden kisiye ve isiga gore degisir. Gunluk hizli kontrol icin makul, ama tek basina bilimsel olcum icin yetersiz kalirlar.

Damla Bazli (Liquid Reagent) Kitler

Hobinin altin standardi bunlar. API Freshwater Master Test Kit (pH, yuksek aralik pH, amonyak, nitrit, nitrat – 1500-2500 TL bandi) yillardir akvaristlerin belkemigi. JBL, Sera ve Tetra benzer setler sunar. Salifert ve Red Sea kitleri daha hassas okuma verir (2000+ TL) ve ozellikle resif akvaristlerinin tercihidir. Bu kitlerden dogru sonuc almak icin karistirma suresi, bekleme suresi ve renk okuma acisi talimata gore yapilmali; acele okunan bir tup yanlis karar verdirir.

Dijital Cihazlar

• pH metre: Kalibre edildiginde en dogru pH okumasini verir (500-3000 TL); kalibrasyon sivilariyla (pH 4 ve 7) duzenli kalibrasyon ister, yoksa sapar.
• TDS metre: Ucuz ve pratik (200 TL civari); RO ile calisan veya karides tutan akvaristin ilk cihazidir.
• Sicaklik probu: Isiticinin dahili termostatina ek olarak ayri bir dijital termometre, yedek dogrulama saglar. Isitici bozuldugunda tek uyarici bu olabilir.

Ne Siklikta Test Etmeli?

• Yeni tank (ilk 8 hafta): Haftalik tum parametreler (amonyak, nitrit, nitrat, pH, KH). Cycling boyunca aksatmayin.
• Olgun stabil tank: Ayda 1-2 kez nitrat ve KH; her buyuk su degisiminden once KH ve pH.
• Sorun aninda (balik olumu, sonuk renk, fazla mukus, alg patlamasi): Tam panel test, hemen.
• Narin tur (discus, karides, resif): Haftalik tum parametreler, ustune TDS.

Su Degisimini Dogru Yapmak

Su degisimi, akvaryum yonetiminin elinizdeki en guclu tek araci. Dogru yapildiginda nitrat, fosfat ve TDS dengesini sifirlar, mineral ekler ve birikmis kimyasallari seyreltir. Yanlis yapildiginda ise balik soku ve cycle bozulmasi getirir. Aradaki fark cogu zaman birkac ayrintida gizli.

1. Haftalik yuzde 20-30 degisim: Cogu tropikal tank icin standart oran. Yuksek tech bitkili tank haftalik yuzde 40-50’ye cikabilir.
2. Suyu hazirlama: Kullanacaginiz su dechlorinator ile sartlandirilir (Seachem Prime’da bir bardak icin 1-2 damla yaklasimi pratiktir). Sicaklik tank suyuna esitlenmeli; en azindan oda sicakliginda olmali, idealinde termometreyle tank suyunun bir derece yakinina getirilmeli.
3. Yavas ekleme: Buyuk hacimli ani degisim TDS sokuna ve pH dalgalanmasina yol acar. Hortumla yavas akis, baliklari yormaz.
4. Substrat sifonlama: Su degisimi sirasinda cakil icindeki organik atik sifonla emilir; asiri sifonlamak yararli bakteri kolonisinin bir kismini da alir, o yuzden olculu kalin.
5. Filtreyi ayni gune sikistirmayin: Ayni gun hem buyuk su degisimi hem filtre malzemesi yikamasi yapilmaz; bakteri yukunde ani cokus riski dogar. Filtreyi yikarken tanktan ayirdiginiz kova suyuyla sadece sikin; tatli musluk suyu asla kullanilmaz.

Hassas Turlerde Isler Degisiyor

Discus

RO/DI su ve olculu mineralizasyon ister. pH 6.0-6.5, GH 1-4 (cok yumusak), KH 0-2, sicaklik 28-30 derece. Ureme doneminde RO orani artirilir. Discus yetistiriciligi denince akla gelen gunluk su degisimi ritueli, tam da bu hassasiyet ve dusuk tampon kapasitesi yuzundendir; suyu her gun tazelemeden bu baligi formda tutmak zordur.

Karides (Neocaridina ve Caridina)

Neocaridina (Red Cherry, Yellow, Blue Velvet): TDS 200-300, GH 6-8, KH 3-6, pH 6.8-7.6 – genis tolerans. Caridina (Crystal Red, Crystal Black, Taiwan Bee): TDS 100-150, GH 4-6, KH 0-2, pH 5.5-6.5 – dar tolerans; aktif substrat (ADA Amazonia tarzi) ve RO/DI tabanli su ister. Her iki grupta da bakir (Cu) sifir olmali; ilac ve bitki gubresi “shrimp safe” secilmek zorunda.

Resif (Tuzlu Su)

Tuzluluk 1.025 SG (35 ppt), kalsiyum 380-450 ppm, alkalinite 7-11 dKH, magnezyum 1250-1350 ppm, nitrat 5 ppm alti, fosfat 0.03-0.1 ppm. SPS mercanlar siki stabilite ister. ICP test, yani yilda 2-4 kez profesyonel laboratuvara su gondermek, ileri seviye akvaristin standart araci haline geldi.

Lepistes / Moli / Platy

Alkalin ve sert su turleri. GH 12+, KH 6+, pH 7.5+, hafif tuza toleransli (1-3 ppt). Yumusak asidik suya konduklarinda kronik osmoregulasyon stresi yasar, hastaliga acik hale gelirler. Bakim ayrintilari icin lepistes bakimi yazimiza goz atabilirsiniz.

Bir Seyler Ters Gittiginde

Yuksek pH (8.2+)

• Tankta kirectasi, mercan kumu, deniz kabugu varsa cikarin; bunlar yavas yavas kalsiyum karbonat salip pH ve KH’yi yukseltir.
• Dogal driftwood (malaysian, mopani) eklemek tannik asit salar, pH’i hafif duşurur (KH yuksekse etkisi sinirli kalir).
• Indian almond yapragi (catappa) ve alder cones tannik asit ve dogal antibakteriyel salar.
• CO2 enjeksiyonu pH’i kontrollu duşurur (yalnizca bitkili tankta uygun, KH ile dengelenmeli).
• Kimyasal “pH down” urunleri kisa vadeli cozumdur; KH tamponu yuksekse etkisi zayif, uzun vadede dengeyi bozar.

Dusuk KH (0-2 dKH) ve pH Dalgalanmasi

• Sera KH+ veya benzeri urunler ekleyin; dogal yontem olarak mesh torbada yumurta kabugu (yikanmis, firinlanmis) ya da deniz kabugu ve mercan kumu filtrede kullanilabilir.
• Musluk suyunuzun KH’i dusukse her su degisiminde KH artirici dozlamayi dusunun.
• Bitkili tankta CO2 azaldiginda pH yukselir, gece geri duser; KH tamponu olmadan bu gidip gelme balik icin yipraticidir.

Yuksek Nitrat (60+ ppm)

• Sik su degisimi (haftada 2 kez yuzde 25, bir iki haftada normale doner).
• Bitki yogunlugunu artirin; hizli buyuyen yuzucu bitkiler (Frogbit, Salvinia, Water lettuce) nitrati kuvvetli emer.
• Filtreyi temizleyin; organik atik birikmesi nitratin surekli uretildigi bir kaynak olabilir.
• Yemleme miktarini ve sikligini azaltin; “5 dakika kurali” ise yarar (5 dakikada tukenmeyen miktar fazladir).
• Balik yogunlugunu gozden gecirin; tank kapasitesi asilmissa nitrat hep yuksek seyreder.

Amonyak Tepesi (Spike)

• Acil: yuzde 50 su degisimi (sicaklik ve dechlorinator uyumlu).
• Seachem Prime veya AmGuard dozlayin; amonyagi 48 saat boyunca daha az toksik forma baglar ve bakterilerin tuketmesine zaman kazandirir.
• Yemlemeyi 24-48 saat tamamen durdurun.
• Filtreyi kontrol edin (tikanma, akim azalmasi, malzemenin kurumasi).
• Tank yogunlugunu gozden gecirin; asiri yuklemeyse yeni baliklari daha ferah bir ortama alin.

Kazara Klor Maruziyeti

Dechlorinator unutulmus ya da az dozlanmissa baliklar hizli solunum, mukus salgisi ve panik yuzme gosterir. Yuksek kaliteli aktif karbon kloru hizli temizler; dechlorinator iki kat dozda eklenir, hava tasi acilir ve sonraki 24 saat balik yakindan izlenir. Bu tablo hizli mudahaleyle cogunlukla geri doner, o yuzden panige gerek yok ama zaman kaybetmeyin.

Surekli Yuksek Fosfat

• Ilk basamak yemleme kontrolu (fazla yem, peletin tabanda erimesi).
• Musluk suyu fosfat iceriyorsa RO ile karistirin.
• GFO (Granular Ferric Oxide) gibi fosfat tutucu medyayi filtreye ekleyin.
• Hizli buyuyen bitki yogunlugu fosfati dogal yoldan tuketir.

Dusuk Oksijen (Yaz Sicagi, Durgun Tank)

• Hava pompasi ve hava tasi (ucuz, etkili bir sigorta).
• Yuzey hareketi (filtre cikisini yuzeye dogru yonlendirin).
• Sicaklik kontrolu; mumkunse klimali oda, alternatif olarak tank fanlari (USB beslemeli akvaryum fani).
• Yogunlugu ve yemlemeyi azaltin; biyolojik yuk dustukce oksijen ihtiyaci da azalir.

Sahadan Notlar

Akvaryum yonetiminin altin kurali: her zaman bir kayit defteri tutun. Tarih, parametre sonuclari, su degisim miktari, yeni eklenen balik ya da bitki, gozledigin davranis. Alti ay sonra bu defter, bir alg patlamasinin veya balik olumunun ne zaman ve hangi degisiklikle basladigini gosteren tek delil olur. Tropica ve ADA atolyelerinde yillar icinde tank tank biriken not defterleri, bilimsel bir israrla tutulmus gozlem birikimidir; ayni disiplini evdeki 60 litrelik tankta da uygulayabilirsiniz.

Ikinci bir refleks de sudur: bir degeri okurken hep sicakligi ve pH’i yaninda not edin. Amonyagin toksisitesi pH’a, oksijen cozunurlugu sicakliga bagli oldugu icin tek basina bir rakam cogu zaman yalanci bir guven verir. Ucuncusu, degistirdiginiz her seyi birer birer degistirin; ayni gun hem su degisimi hem yeni gubre hem yeni balik eklerseniz, bir sorun ciktiginda hangisinin suclu oldugunu asla bulamazsiniz.

Yaygin hastaliklar ve mudahale yaklasimlari icin akvaryum baliklarinda yaygin hastaliklar yazimiza goz atin; iyi bir parametre yonetimi zaten bu hastaliklarin buyuk bolumunu onceden onler.

Sikca Sorulan Sorular

Musluk suyumun pH’i 8.0, baliklarim 7.0 ister; ne yapayim?

Once baliklarin gercekten 7.0 zorunlulugu olup olmadigini dogrulayin. Cogu tropikal balik, ozellikle ciftlik yetistirmesi olanlar, 7.5-7.8 aralinda sorunsuz yasar. Gercekten gerekiyorsa RO/DI su kullanip kontrollu mineralizasyonla istediginiz pH ve sertlik kombinasyonunu kurun. Musluk suyunu kimyasal urunlerle zorlamaktansa RO tabanli calismak daha kararli sonuc verir.

Her gun test etmek gerekir mi?

Olgun tankta hayir; haftada bir ya da ayda iki kez yeter. Yeni tankta veya sorun doneminde siklik artar. Test bir takintiya donusmemeli; bir kez kararli calisan sistem genelde dengesini korur. Onemli olan sik olcmek degil, degisiklikleri yakalayacak kadar duzenli olcmek.

Test stripleri yalan soyluyor diyorlar, dogru mu?

Stripler damla kite gore daha kaba olcum verir, ama hizli tarama icin ise yarar. Hayati kararlarda, mesela amonyak tepesi supheniz varsa, damla kitle dogrulayin. Ben stripi “alarm zili”, damla kiti ise “kesin teshis” gibi kullaniyorum.

Siselenmis su (ornegin icme suyu) akvaryum icin uygun mu?

Mineral icerigi belliyse pratikte kullanilabilir, ama maliyet cok yukselir ve mineral profili her markada farklidir. Sebeke suyu, dechlorinator ve gerekirse RO kombinasyonu cogu zaman hem daha ucuz hem daha ongorulebilir olur.

Kullanmadigim eski API kitim hala iyi midir?

Damla kitlerin reaktifleri genelde 3 yil icinde guvenilirdir; uzerindeki son kullanma tarihine bakin ve acilmis kitlerin kapagini siki tutun. Sonuclar supheliyse yeni bir kitle karsilastirin. Ozellikle nitrat reaktifi zamanla catallanmaya yatkindir, karistirma adimini talimattaki sureye sadik uygulayin.

Kaynaklar ve Onerilen Okumalar

• Hach – Water Analysis Handbook.
• AGA (Aquatic Gardeners Association) – Water Chemistry Guidelines.
• Practical Fishkeeping – Water Testing Reviews ve Yillik Test Kit Karsilastirmalari.
• Seachem – Product Data Sheets (Prime, Stability, AmGuard, Alkaline / Acid Buffer).
• Salifert – Reef Parameter Guidelines.
• Tropica – Aquarium Plant Care, Water Chemistry for Planted Tanks.
• WAVMA (World Aquatic Veterinary Medical Association) – Water Quality Position Statement.

Veteriner Notu

Yillar icinde ogrendigim tek sey varsa o da su: berrak su, saglikli su demek degil. Elinizde bir test kiti, bir kayit defteri ve turunuze uygun hedef araliklar oldugu surece cogu sorunu daha balik hastalanmadan yakalarsiniz. Yine de balik olumu, kalici parametre sapmasi ya da narin tur planlamasi soz konusuysa deneyimli bir magaza uzmani, hobi toplulugu ya da akvatik veteriner danismanligi almaktan cekinmeyin. Su kimyasi sabir isteyen bir is, ama bir kez oturttugunuzda tank yillarca sizi yormadan calisir. – Cem Arslan