Kedi Aşı Takvimi: Karma, Kuduz ve İhtiyari Aşılar

Yazan: Dilara YıldırımVeteriner Hekim, Editör

⏱ 15 dk okuma📅 5 Oca 2026

Kedi aşı takvimi yavruluktan başlar: 6-8. haftada karma aşının ilk dozunu yapıyorum, 3-4 hafta arayla iki rapel daha ekliyorum, 12. haftadan sonra kuduz devreye giriyor. Yetişkinlikte karma aşı çoğunlukla üç yılda bir, kuduz ise yıllık ya da üç yıllık tazeleniyor. Lösemi aşısını kedinin yaşam tarzına göre planlıyorum.

Klinikte en sık duyduğum cümle şu: “Kedim eve hiç çıkmıyor, aşı neden gereksin?” Bu yazıda aşıların gerçekte hangi hastalıklara karşı koruduğunu, hangisinin zorunlu hangisinin ihtiyari olduğunu, yaş gruplarına göre takvimi ve Türkiye’deki mevzuatı tek tek açıyorum. Aşılar, hayatı tehlikeye atan viral hastalıklardan koruyan ve önlenebilir kayıpların önüne geçen koruyucu hekimliğin ilk basamağıdır.

Aşı Kediyi Neyden Korur?

Aşı, kedinin bağışıklık sistemine hastalık yapmadan o hastalığı tanıma şansı verir. Vücut antikor üretir; gerçek virüsle karşılaştığında çok daha hızlı ve etkili bir savunma kurar. WSAVA (Dünya Küçük Hayvan Veterinerleri Birliği) ve AAFP (Amerikan Kedi Pratisyenleri Derneği) yayınlarında aşılar iki gruba ayrılır:

• Çekirdek (core) aşılar: Hastalığın ağırlığı, yaygınlığı ve halk sağlığı boyutu (kuduz) yüzünden her kediye önerilir.
• İhtiyari (non-core) aşılar: Kedinin yaşam tarzına, çevresine ve risk düzeyine bakılarak veteriner kararıyla yapılır.

Her Kediye Yapılan Çekirdek Aşılar

Karma aşı (FVRCP)

Halk arasında “üçlü karma” denir. Üç hastalığa karşı aynı anda koruma verir:

• FVR — Feline Viral Rhinotracheitis (Feline Herpesvirüs-1): Üst solunum yolu enfeksiyonu, gözde konjonktivit, hapşırma, ateş yapar. Bir kez bulaşan kedide ömür boyu latent kalır; stresle yeniden alevlenir.
• C — Calicivirus: Ağız içi ülser, eklem ağrısı ve üst solunum yolu enfeksiyonuna yol açar; bazı suşlar pnömoniye kadar gider.
• P — Panleukopenia (kedi gribi): Akyuvar sayısı düşer, şiddetli kusma ve ishal görülür. Tedavisiz kalırsa %90 ölümcül seyreder. Yavru kedinin en tehlikeli virüsü budur.

Çoğu klinik, Chlamydia felis (klamidya) bileşenini de içeren “dörtlü karma” ile çalışır.

Kuduz (Rabies)

Türkiye’de kuduz aşısı 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri Kanunu ve Tarım Bakanlığı yönetmelikleri çerçevesinde zorunludur. Kedi sokağa hiç çıkmasa bile yavruya 12 haftalıktan sonra ilk dozu yaparım, sonra her yıl (ya da onaylı üç yıllık formüllerde üç yılda bir) tekrarlarım. Kuduz; insana ve diğer memelilere bulaşan, belirtiler başladıktan sonra %100 ölümcül bir zoonozdur. Aşı yalnızca kediyi değil, evdeki herkesi korur.

Duruma Göre Yapılan İhtiyari Aşılar

FeLV — Feline Leukemia Virus

Lösemi virüsü kedi-kedi temasıyla bulaşır: kavga, çiftleşme, ortak su kabı, anne sütü. Bağışıklık sistemini çökertir, lenfoma riskini yükseltir. AAFP her yavru kediye yaşamının ilk yılında fiv-kedi-rehberi/" class="evd-auto-link">FeLV aşısını önerir; yetişkinlikte tekrar kararını kedinin yaşam tarzı belirler; dışarı çıkıyor mu, başka kedilerle temas ediyor mu?

Aşıdan önce FeLV/FIV testi yaparım. Kedi pozitifse aşı koruma vermez, çünkü zaten enfektedir; ama bu sonuç tedavi ve yönetim planını baştan değiştirir.

FIV — Feline Immunodeficiency Virus

Kedi AIDS’i diye bilinir; ısırma yoluyla geçer. FIV aşısı bazı ülkelerde lisanslı olsa da etkinliği tartışmalı; ABD ve AB’de 2017 sonrası çoğu üretici piyasadan çekildi. Türkiye’de FIV aşısını genelde önermiyorum; en sağlam koruma kısırlaştırma ve dış mekan temasının kontrolüdür.

Chlamydia felis

Konjonktivit ve üst solunum yolu enfeksiyonu yapar. Çok kedili evlerde, barınaklarda ve üretim tesislerinde işe yarar. Tek başına yaşayan iç mekan kedisinde gerekmez.

Bordetella ve FIP

Bordetella bronchiseptica aşısı yoğun çok-kedili ortamlarda düşünülebilir. FIP (Feline Infectious Peritonitis) için piyasada yıllardır lisanslı bir aşı yok; FIP’i ancak GS-441524 gibi antiviral protokollerle tedavi ediyoruz.

Hangi Yaşta Hangi Aşı?

Yavru kedi (0-16 hafta)

• 6-8 hafta: Karma aşının 1. dozu (FVRCP). Anne sütünden gelen antikorlar bu yaşta düşer; koruma görevini aşı devralır.
• 9-12 hafta: Karma aşının 2. dozu ve uygunsa FeLV 1. doz. 12. haftada kuduz da yapılabilir.
• 13-16 hafta: Karma aşının 3. dozu (rapel) ve FeLV 2. doz. Bu doz, anne antikorlarının tümüyle düştüğü kabul edilen yaşta verildiği için bağışıklığın yerine oturmasını sağlar.

Şunu atlamayın: 16 haftadan önce yapılan aşılar tek başına yeterli bağışıklık vermez; 16. haftadan sonra mutlaka bir rapel gerekir.

Yetişkin kedi (1 yaş)

• İlk doğum günü civarı: Karma aşının tekrarı (bir yıl sonraki ilk yetişkin rapeli), kuduz tekrarı ve gerekiyorsa FeLV tekrarı.

Yetişkin kedi (2+ yaş)

• Karma aşı: Güncel WSAVA yaklaşımı, sağlıklı yetişkin iç mekan kedisinde karma rapelin üç yılda bir yapılması yönündedir. Bazı veterinerler hâlâ yıllık uygular; iki yaklaşım da klinik olarak savunulabilir.
• Kuduz: Üretici lisansına göre yıllık ya da üç yıllık.
• FeLV: Dışarı çıkan kedide yıllık; tek başına iç mekan kedisinde gerekmeyebilir.

Senior kedi (10+ yaş)

Bağışıklık yaşla birlikte zayıflasa da yaşlı kedide aşı bağışıklığı çoğunlukla korunur. Veteriner, antikor titre testi (özellikle panleukopenia için) yaparak rapelin gerekip gerekmediğine karar verebilir. Yaşlı kedide gereksiz aşıdan kaçınmak, ama riskli durumlarda (eve yeni kedi gelmesi, taşınma) güncelleme yapmak doğru dengedir.

Aşı Öncesi ve Sonrası Nelere Bakıyorum?

Aşı öncesi

• Kedi sağlıklı, atkendine özgü ve iştahlı olmalı. Hasta kedide bağışıklık yanıtı zayıf çıkar, yan etki olasılığı artar.
• İç ve dış parazit kontrolü tamamlanmış olmalı. Parazitler bağışıklığı baskılar.
• Stresi olabildiğince azaltın. Taşıma kabına Feliway sıkmak işi kolaylaştırır.
• Yavru son 14 günde başka bir aşı aldıysa, en az 14 gün ara veririm.

Aşı sonrası

• İlk 24-48 saatte hafif halsizlik, iştahsızlık ve enjeksiyon yerinde küçük şişlik normaldir.
• Nadir ama olası: anaflaksi (kusma, ishal, yüz şişmesi gibi alerjik tablo). Böyle bir durumda 30 dakika içinde acil veterinere gidin.
• Aşıdan sonra bir hafta boyunca kediyi diğer kedilerden uzak tutun; özellikle yavruda tam bağışıklık 7-14 günde oturur.
• Aşıdan sonra çiftleştirmeyi ya da büyük stresi (taşınma, pansiyon) en az iki hafta erteleyin.

Yasal Zorunluluklar ve Pasaport

Türkiye’de evcil hayvanlar, 2021’de yapılan değişiklikle 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri Kanunu çerçevesinde mikroçip ve kuduz aşısı zorunluluğu altında. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ise sahipsiz hayvan barınaklarındaki aşılama ve kısırlaştırma yükümlülüklerini tanımlar. AB ülkelerine seyahat için ek olarak antikor titre testi (FAVN) ve TRACES sistemi üzerinden veteriner sağlık sertifikası istenir.

• Mikroçip: Yasal zorunluluk; her kediye takılmalı. Belediyeler ve veterinerler kaydı PetVet sistemine işler.
• Kuduz aşı sertifikası: Pasaport gibi saklanır. Yurt dışı seyahatinden 21 gün önce yapılmış olmalı.
• Karma aşı kayıt belgesi: Pansiyona, otelle seyahate, üretim ve barınaklara kabul için istenir.

Sık Sorulan Sorular

Kedim hiç dışarı çıkmıyor, aşı yine de gerekli mi?

Evet. FVRCP karma aşısının iki bileşeni (panleukopenia ve calicivirus) ortam yoluyla bulaşır; virüsü ayakkabınızla eve taşıyabilirsiniz. Kuduz ise Türkiye’de yasal zorunluluktur.

Aşıyı yaptırmamak ne kadar tehlikeli?

Panleukopenia geçirip kaybettiğimiz yavrular kliniklerde acı bir rutin. Aşının yıllık maliyeti 300-600 TL bandındayken hastane masrafı 5.000-15.000 TL’ye çıkar ve sonuç çoğu zaman olumsuz olur.

Aşının yan etkisi sarkom yapar mı?

Enjeksiyon yerinde sarkom (FISS) çok nadir bir komplikasyondur; 10.000-30.000 aşıda 1 görülür. Güncel aşılar adjuvan kullanmadan üretildiği için risk daha da düştü. Fayda-zarar dengesi aşı lehine ağır bastığından uygulamayı sürdürüyoruz.

İki aşıyı aynı gün yaptırabilir miyim?

Sağlıklı bir yetişkinde karma ve kuduz aynı seansta, farklı bölgelere yapılabilir. Yavruda ya da hassas kedide reaksiyonun kaynağını ayırt edebilmek için dozları birkaç hafta araya yayarım.

Aşı takvimi aksadıysa baştan mı başlanır?

Genellikle hayır. Karma seride araya uzun süre girdiyse çoğu zaman kaldığınız yerden bir-iki dozla tamamlarız. Kesin kararı, kedinin yaşına ve önceki doz sayısına bakarak veteriner verir.

Adjuvanlı mı, Adjuvansız mı?

Güncel veteriner immünolojisinde aşı seçimi core/non-core ayrımıyla bitmez; aşının teknolojik formülasyonu (adjuvanlı, modifiye canlı, rekombinant) hem reaksiyon profilini hem de koruma süresini doğrudan belirler. AAFP Vaccination Advisory Panel 2020 raporu, mümkün olan yerde adjuvansız (non-adjuvanted) rekombinant aşıların seçilmesini önerir.

Üç Aşı Tipi Arasındaki Fark

• Modifiye canlı (MLV — Modified Live Virus): Hızlı bağışıklık (5-7 gün), uzun koruma, tek doz yeterli olabilir. Riski: immün baskılı ya da gebe hayvanda fetal veya sistemik enfeksiyon. Genç sağlıklı kedide tercih edilir. Örnek: panleukopenia MLV.
• İnaktive (Killed): Güvenli profil (gebe, immün baskılı, FeLV pozitif kedi), iki doz gerektirir, immün cevap için adjuvan içerir. Riski: enjeksiyon yeri reaksiyonu ve daha yüksek FISS bağlantısı. Örnek: klasik kuduz aşıları.
• Rekombinant (vCP): Canarypox vektörüyle yalnızca hedef antijen kodlanır; adjuvan içermez, replikasyon yapmaz. En düşük FISS riski budur. Artısı: gebe ve immün baskılıda güvenli. Eksisi: maliyet daha yüksek, Türkiye’de erişim sınırlı. Örnek: PUREVAX serisi (FeLV, kuduz).

Hangi durumda hangisi? Sağlıklı yetişkinin core protokolünde MLV; FeLV ve kuduz için ulaşılabiliyorsa rekombinant; gebe ve immün baskılıda inaktive ya da rekombinant; feral koloni programlarında tek dozla uzun koruma veren MLV (panleukopeniada üç yıl koruma).

Titre Testi: Aşıyı Tazelemek Şart mı?

Titre testi, kedinin belirli bir hastalığa karşı kanında ölçülebilir antikor (genellikle IgG) taşıyıp taşımadığını gösterir. WSAVA Vaccination Guidelines Group, gereksiz tekrar aşılamayı önlemek için titre testini bir karar aracı olarak kabul eder; ancak her hastalıkta aynı güvenilirlikte değildir.

Titre Hangi Hastalıkta İşe Yarar?

• Feline Panleukopenia (FPV): Titre, korumayla güçlü korelasyon gösterir. Pozitif titre koruma var demektir. 1:40 ve üzeri koruyucu sayılır. Ev içi tek kedide aşı kararını yönlendirmek için ideal.
• Feline Herpesvirus (FHV-1): Mukozal bağışıklık daha belirleyici olduğundan serolojik titre koruma düzeyini tam yansıtmaz. Değeri sınırlı.
• Feline Calicivirus (FCV): Çok suşlu bir virüs; titre belirli bir suşa karşı koruma gösterir, tüm suşları garanti etmez. Değeri sınırlı.
• Kuduz (Rabies): Yasal sınır (Türkiye, AB) 0.5 IU/ml; uluslararası seyahatte zorunlu titre testi FAVN ya da RFFIT yöntemiyle yapılır.

Titre Testi Maliyeti ve Nereye Yaptırmalı?

Türkiye’de FPV titre testi 800-1.500 TL, kuduz FAVN testi 2.500-4.500 TL bandında. Klinikte yapılan hızlı in-house testler (VacciCheck, ImmunoComb) kantitatif değildir, yalnızca pozitif/negatif verir. Kantitatif sonuç için akredite referans laboratuvar (örneğin üniversitelerin veterinerlik fakültesi labları) seçilmeli. Kuduz titre testini seyahatten en az 30 gün önce aldırın.

Aşı Reaksiyonları ve Nasıl Yönetilir?

Aşı reaksiyonlarını Coombs & Gell sınıflamasına göre dört tipte değerlendiriyoruz. Sahibin reaksiyonun tipini ve zaman penceresini bilmesi, acil müdahale kararını hızlandırır.

• Tip 1 — Anafilaksi (dakikalar-24 saat): Ödem, ürtiker, kusma, ishal, dispne, kollaps. IgE aracılıdır. Acil veteriner gerektirir. Tedavi: epinefrin, antihistaminik, kortikosteroid, IV sıvı. İnsidans 0.5-1/10.000.
• Tip 2 — Sitotoksik (1-2 gün): Otoimmün hemolitik anemi nadiren görülür. Solgun mukoza, halsizlik, koyu idrar.
• Tip 3 — İmmün kompleks (1-2 gün): Lokal şişlik, sertlik, kızarıklık, hafif ateş, iştahsızlık. Genellikle 48-72 saatte kendiliğinden geçer. Soğuk kompres ve gözlem yeterli.
• Tip 4 — Gecikmiş hücresel (1-4 hafta): Vaskülit, granülom, nadiren FISS (Feline Injection Site Sarcoma). T-hücresi aracılıdır.

FISS Riski ve “3-2-1 Kuralı”

FISS, enjeksiyon yerinde gelişen agresif bir yumuşak doku sarkomudur. İnsidans 1/1.000 ile 1/10.000 arasında değişir; adjuvanlı aşılarda ve özellikle FeLV/kuduz aşılarında daha yüksektir. AAFP’nin 3-2-1 kuralı şöyle işler: enjeksiyon yerindeki kitle 3 aydan uzun sürerse, çapı 2 cm‘yi aşarsa ya da 1 ayda büyümeye devam ederse hemen biyopsi yapılmalıdır. Aşı bölgesi olarak distal ekstremiteler (bacak sonu, kuyruk) seçilir; gerekirse amputasyonla tam kür şansı doğar. Skapula arası eski klasik bölge artık önerilmiyor.

Çok Kedili Evlerde Aşı Planı

Birden fazla kedi barındıran evlerde yeni gelen bireyin mevcut kedilere bulaş riskini yönetmek gerekir. ISFM’in önerdiği dört aşamalı protokol şöyle:

1. Karantina (en az 14 gün): Yeni kedi ayrı odada; ayrı kum kabı, mama kabı ve oyuncak. Sahip her geçişte el yıkar, önlük değiştirir.
2. FeLV/FIV hızlı test: İlk gün test; FeLV için 30 gün sonra tekrar test (erken evrede yalancı negatif riski). Pozitif çıkan kedi mevcut gruba katılmamalı.
3. Parazit profilaksisi ve dışkı muayenesi: Giardia, Toxoplasma ve koksidioz taraması.
4. Tam aşı serisi bittikten sonra kademeli tanıştırma: Koku alışverişi (battaniye değişimi) → kapı altından görsel temas → kısa denetimli buluşma → tam birleşme.

Gebe ve Emziren Kedide Aşılama

Gebe kedide modifiye canlı (MLV) aşılar kontrendikedir; FPV MLV fetal serebellar hipoplaziye, FHV-1 MLV abortusa yol açabilir. WSAVA’nın ideal protokolü, tüm core aşıların gebelik öncesi güncel olmasıdır. Zorunlu hallerde yalnızca inaktive aşı yapılabilir; o da mümkünse emzirme bittikten sonra (yavrular sütten kesilince) ertelenir. Yasal zorunluluk varsa kuduzun inaktive formu seçilir.

Emziren annede aşı, yavrunun maternal antikor düzeyini etkilemez (sütle geçiş marjinaldir); ama stres süt verimini düşürebilir, bu yüzden mümkünse yavrular sütten kesildikten sonra (8 hafta) yaparım. Yavru ilk aşısını 8-9 haftadan önce alamaz; daha erken verilen aşıyı maternal antikorlar nötralize eder.

İmmün Baskılı Kedide Aşılama

FIV pozitif, FeLV pozitif, uzun süre kortikosteroid alan, kemoterapi gören ya da kronik böbrek yetmezliği evre 3-4 olan kedilerde aşı kararını bireye göre veririm. AAFP şu prensipleri sunar:

• MLV aşılardan kaçının: Replikasyon yapan virüsler sistemik enfeksiyona yol açabilir. Aşılar mümkünse inaktive ya da rekombinant tipten seçilmeli.
• Doz aralığı ayarı: İmmün cevap zayıf olduğundan ilk seride 3 yerine 4 doz, hatırlatma için yıllık titre kontrolü düşünülebilir.
• Risk-fayda analizi: Yalnızca eve kapalı yaşayan FIV+ kedide hatırlatma aşıları seyrekleştirilebilir; dışarı çıkan ya da çok kedili evdeki FIV+ kedide güncel tutulmalı.
• Kortikosteroid penceresi: Yüksek doz prednizolon (≥1 mg/kg) alan kedide, tedavi bittikten 2-4 hafta sonra aşı yapılmalı; yoksa immün cevap yetersiz kalır.
• Kemoterapi: Onkoloğun belirlediği korumalı, seyrek pencerelerde yalnızca inaktive aşı; canlı virüs aşıları kontrendike.

Bu özel gruplarda aşı kararı her zaman uzman veterinerle (dahiliye/iç hastalıkları) birlikte alınmalı; ev içi izolasyon, bulaş kaynaklarının en aza indirilmesi ve düzenli takip planı kurulmalıdır.

Veteriner Notu

Aşı takvimini bir zorunluluk listesi gibi değil, kedinizle kuracağınız uzun ömürlü ilişkinin sigortası gibi görün. Doğru zamanlama, doğru aşı tipi ve düzenli takip; panleukopenia gibi ölümcül tabloları büyük ölçüde masadan kaldırır. Sahiplenme sürecinin bütününü Kedi Sahiplenmek yazımızda, beslenme takvimini Yavru Kedi Beslenmesi sayfasında, karakter ve uyum sorunlarını ise Kedi Davranış Sorunları ve içeriğinde bulabilirsiniz. Kedinizin geçmişi ve yaşam tarzı size özel olduğu için, takvimi her zaman kendi veterinerinizle birlikte oturtun.

Kaynaklar

• WSAVA Vaccination Guidelines for the Owners and Breeders of Dogs and Cats (2024)
• AAFP Feline Vaccination Advisory Panel Report (2020, updated 2023)
• EBVS European Veterinary Specialist consensus on feline herpes management
• Türkiye 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu
• 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu