Kedilerde İç ve Dış Parazitler: Pire, Kene, Solucan ve Tedavi

Yazan: Cem ArslanAkvarist & Su Canlıları Uzmanı

⚕️

İnceleyen: Dilara YıldırımVeteriner Hekim, Editör

⏱ 14 dk okuma📅 9 Oca 2026

Kedilerde parazitler iki ana grupta toplanır. İçeride bağırsak, kalp ve akciğerde yaşayanlar var: yuvarlak solucan, bant solucan, kanca solucanı, Giardia, koksidya, Toxoplasma. Dışarıda ise deriyle kulakta barınanlar: pire, kene, kulak akarı, uyuz akarı. Bir kısmı insana da geçer. Üç ayda bir yapılan koruyucu ilaçlama bu sorunların çoğunu önler.

Muayenehanede en sık karşılaştığım tablolardan biri parazitler. Türkiye’deki saha çalışmaları ev kedilerinin yüzde 15-25’inin en az bir parazit taşıdığını, sokak kedilerinde bu oranın yüzde 70-90’a çıktığını gösteriyor. Yavrular ayrı bir başlık; anneden karnındayken ya da emzirme sırasında parazit kapmaları çok yaygın. İyi haber şu: elimizde güvenli, işini yapan ilaçlar var. Aşağıda her parazit türünü, nasıl bulaştığını, kediyi nasıl etkilediğini ve sahada hangi ürünü hangi durumda seçtiğimi tek tek anlatıyorum.

Deride ve Tüyde Yaşayan Parazitler

Dış parazitler kedinin cildinde, tüyünde ve kulaklarında barınır. Verdikleri rahatsızlık işin görünen yüzü. Asıl mesele arka planda olan: ciddi cilt hastalıkları, kan kaybına bağlı anemi, alerjik reaksiyonlar ve taşıdıkları hastalık etkenleri. Türkiye ikliminde pire ve kene tehdidi yılın tamamına yayılıyor; bahar, yaz ve sonbaharda ise tavan yapıyor. “Kedim eve kapalı” demek bu riski sıfırlamaz, çünkü çoğu zaman parazit sizin ayakkabınızla içeri girer.

Pire: Evin Görünmez İstilacısı

Kedi piresi (Ctenocephalides felis) dünyada en sık gördüğümüz dış parazit. Tüylerin arasında yaşar, kan emer ve inanılmaz hızlı çoğalır. Tek bir dişi pire günde 50 yumurta bırakır; eve giren bir tanesi 30 gün içinde binlerce yumurtaya dönüşür. Yani bir pire gördüyseniz, gerçek sorunun yüzde onunu görmüşsünüz demektir.

Pireyi Nasıl Anlarsınız?

• Aşırı kaşıntı, özellikle kuyruk dibinde ve sırt bölgesinde
• Cilt kızarıklıkları, kabarcıklar
• Tüy kaybı (alopesi)
• Pire kiri (siyah-kahverengi kırıntılar – kuru pire dışkısı)
• Anemi (özellikle yavrularda ciddi olabilir)
• Pire ısırığına alerji (FAD – Flea Allergy Dermatitis): şiddetli dermatit
• Bant solucanı bulaşı (pire yutarak)

Pire İçin Kullandığımız İlaçlar

• Bravecto Plus (fluralaner + moxidectin): Topikal, 2 ay etki. Türkiye’de yaygın. Pire + kene + iç parazit kombine.
• Stronghold Plus (selamektin + sarolaner): Topikal, aylık. Pire + kene + kulak akarı + yuvarlak solucan.
• Advocate (imidakloprid + moxidektin): Topikal, aylık. Pire + iç parazit.
• Frontline (fipronil): Topikal, aylık. Pire ve keneyle sınırlı; yeni nesil ürünlere göre daha zayıf.
• NexGard Combo (esafoxolaner + eprinomectin + praziquantel): Yeni nesil. Pire + kene + tüm iç parazitler.

Evi Tedavi Etmeden Pire Bitmez

Pire istilasında yalnız kediyi ilaçlamak sizi bir yere götürmez. Yumurta ve larvalar halının, mobilyanın, döşemenin içinde gelişir. Sahada işe yarayan yaklaşım şu: her gün HEPA filtreli süpürgeyle temizlik, yatak takımlarını 60 derecede yıkama, tüm tekstili buhara ya da makineye verme, gerekirse eve pire spreyi (Indorex, Acclaim) uygulama. Bunu üç hafta boyunca aksatmadan sürdürmek gerekiyor, çünkü yumurta dönüşüm döngüsü o kadar sürüyor. Bir hafta sonra “geçti” deyip bırakan sahiplerin çoğu iki hafta içinde geri geliyor.

Kene: Küçük Ama Tehlikeli

Kediler kenelerden köpeklere göre daha az muzdarip olur, ama risk yine de masada. Türkiye’de kedilerde en çok gördüğümüz türler Ixodes ricinus, Rhipicephalus sanguineus, Dermacentor reticulatus ve CCHF taşıyıcısı Hyalomma marginatum.

Kene Neden Bu Kadar Riskli?

• Yerel iltihap (kene tutunma yerinde)
• Anemi (yoğun enfestasyonda)
• Patojen taşıyıcılığı: Borrelia (Lyme), Anaplasma, Babesia, Cytauxzoon (kedi malarisi), Bartonella
• Türkiye’de Cytauxzoon felis kedilerde %30-50 ölüm oranı ile ciddi tehdit
• Yumurta toksikozu (Ixodes), kene paralizi

Keneyi Çıkarmak ve Uzak Tutmak

• Bravecto Plus: 2 ay etkili kene koruması
• NexGard Combo: aylık kene koruması
• Stronghold Plus: aylık koruma
• Tek kene varsa: kene pensesiyle çekin; cımbız kullanmayın, çünkü baş içeride kalabilir
• Yoğun enfestasyon: veteriner kontrolü + ilaç tedavisi

Kulak Akarı

Kulak akarı (Otodectes cynotis) kedinin kulak kanalında yaşayan, gözle görülmeyen bir akar. En çok yavrularda ve sokak kedilerinde karşıma çıkar. Bir kediyi elden geçirirken kulağında telve gibi bir birikim görürsem, ilk aklıma gelen budur.

Neye Dikkat Edersiniz?

• Kulakta koyu kahverengi-siyah toz (“kahve telve” görünümlü)
• Aşırı baş silkme ve kulak kaşıma
• Kulak kenarında yara, kanama
• İleri vakalarda othematom (kulak kepçesinde kan birikmesi)
• Sekonder enfeksiyon (bakteri, maya)

Nasıl Tedavi Ediyoruz?

• Topikal otoacaricide: Otomax (gentamisin+klotrimazol+betametazon), Surolan
• Sistemik: Selamektin (Stronghold), Fluralaner (Bravecto), Moxidektin (Advocate)
• Kulak temizliği: veteriner kulak solüsyonu ile günlük (Epi-Otic, Otoclean)
• Evdeki tüm kediler tedavi edilmeli, çünkü kolayca bulaşır

Uyuz Akarı (Notoedres cati, Sarcoptes)

Notoedres cati kediye özgü uyuz akarı. Fazlasıyla bulaşıcı ve sokak kedisi popülasyonunda çok yaygın. Sarcoptes scabiei ise daha çok köpekleri vurur, ama kedilerde de görürüz. İkisi de şiddetli kaşıntıyla kendini belli eder.

Belirtiler

• Şiddetli kaşıntı (özellikle kulak, baş, boyun)
• Cilt kalınlaşması, kabuklanma
• Tüy kaybı
• İkincil bakteriyel enfeksiyon
• İlerlemiş vakalarda tüm vücuda yayılır

Tedavi

Topikal selamektin (Stronghold) veya fluralaner (Bravecto) iyi sonuç verir; ikisi de tüm vücudu hedefler. 2-3 dozu iki hafta arayla veriyoruz. Evde birden fazla kedi varsa hepsini birlikte tedavi etmek şart, yoksa akar kediler arasında sırayla dolaşır durur.

Daha Az Görülen Dış Parazitler

Demodex

Kediler demodekse nadiren yakalanır. Demodex cati ve Demodex gatoi olmak üzere iki tür var; tüy köküne yerleşirler. Genelde bağışıklık çöktüğünde patlak verir, bu yüzden fiv-kedi-rehberi/" class="evd-auto-link">FeLV ya da FIV ile birlikte karşıma çıkması sık. Tedavide lime-sülfür banyosu, off-label ivermektin ve fluralaner kullanıyoruz.

Bit (Felicola subrostratus)

Kedi biti pek görülmez. Karşıma çıktığında karşımdaki genellikle yaşlı ve bakımı aksamış bir kedi olur. Tüyde ufak beyaz noktalar (yumurta-sirke) ve canlı bitler seçilir. Selamektin ya da fluralaner işi çözer.

Cheyletiella (Yürüyen Kepek)

Halk arasında “yürüyen kepek” denir; tüyün üzerinde hareket eden beyaz, kepeksi bir akardır. Pire ürünleri üzerinde etkili. İnsanda da kaşıntı yaptığı için zoonotik kabul ederiz.

Bağırsak ve Organ Parazitleri

İç parazitler kedinin sindirim sistemine, kalbine, akciğerine ve başka organlarına yerleşir. Bulaş kapıları belli: anneden yavruya geçiş, kirli gıda ve su, avladığı kemirgen, kuş ya da böcek, bir de yuttuğu pire. Düzenli ilaçlanan ev kedileri büyük ölçüde korunur. Asıl dikkat isteyen grup sokakta yaşamış ya da yeni sahiplenilmiş kediler; onları hep yüksek riskli kabul ediyorum.

Yuvarlak Solucan: Yavruların Baş Belası

Kedilerde en sık gördüğümüz iç parazit budur. Yavruların yüzde 75-80’i Toxocara cati taşır. Anneden yavruya hem karında (transplasental) hem de emzirme yoluyla geçtiği için, daha ilk haftalarda karşımıza çıkar.

Belirtiler

• Şişkin karın (yavrularda)
• Yavaş büyüme, kilo alamama
• Donuk tüy
• Aralıklı ishal veya kabızlık
• Solucan dışkıyla atılırsa görülebilir (spagetti benzeri beyaz)
• Bazı yavrularda kusma ile solucan çıkarma
• İlerleyen vakalarda anemi

Tedavi

Geniş spektrumlu antihelmintikler iyi çalışır: pirantel pamoat (Drontal), fenbendazol (Panacur), milbemicin oksim (Milbemax), topikal selamektin (Stronghold), topikal moxidektin (Advocate). Yavruda ilk dozu 3-4 haftalıkken veriyoruz, ardından 12 haftaya kadar iki haftada bir tekrarlıyoruz; sonrasında üç ayda bir devam.

Zoonotik risk

Toxocara cati yumurtaları çocuklarda visseral larva migrans denen tabloya, yani göz ya da iç organ hasarına yol açabilir. Bunu önlemek elimizde: kum kabını temiz tutun, kediyle temastan sonra elleri yıkayın, çocuğun oynadığı bahçeyi kontrol edin.

Bant Solucan (Dipylidium caninum, Taenia)

Bant solucanları kedinin bağırsağında yaşayan, segmentli parazitler. İki yoldan bulaşır: pire yutarak (Dipylidium) ya da avlanan hayvanla (Taenia). Yani pire sorununu çözmediğiniz sürece bant solucanı geri gelir.

Belirtiler

• Dışkıda veya anüs etrafında pirinç tanesi büyüklüğünde beyaz segmentler
• Kuru segmentler ‘susam’ gibi görünür
• Anüs kaşıntısı (“scooting”)
• Genelde diğer belirti az; kilo kaybı nadir

Tedavi

Praziquantel işini görür (Drontal, Milbemax). Yanında pire kontrolü şart, çünkü Dipylidium döngüsü pireyle döner. Tek doz çoğu kez yeterli; 2-3 hafta sonra kontrol ediyoruz.

Kanca Solucanı (Ancylostoma)

Bağırsak duvarına tutunup kan emen küçük solucanlar. Yavru kedilerde anemiye yol açtıkları için tehlikelidir. Avrupa kanca solucanı (A. tubaeforme) Türkiye’de yaygın olarak görülür.

Belirtiler

• Anemi (mukozada solukluk)
• Kanlı/koyu siyah dışkı
• Halsizlik, iştahsızlık
• Tüy donuklaşması
• Cilt lezyonları (larva girişi yerlerinde)

Tedavi

Pirantel pamoat, fenbendazol ve milbemicin oksim kullanıyoruz. Anemi ağırsa kan transfüzyonu ve demir desteği devreye girer. Düzenli ilaçlama en iyi önlem.

Giardia ve Koksidya

İkisi de tek hücreli protozoa parazitleri. Su ve gıdadan bulaşır, en çok yavrularda görülür. Sebebi belirsiz, inatçı ishallerde ilk sıraladığım etkenler arasındadır.

Giardia (Giardia duodenalis)

• Aralıklı sulu-kötü kokulu ishal
• Kilo kaybı
• Kronik gastroenterit
• Zoonotik (insana bulaşabilir)
• Tanı: ELISA antijen testi veya PCR
• Tedavi: Fenbendazol (Panacur) 50 mg/kg, 5 gün; metronidazol 25 mg/kg, 7-10 gün

Koksidya (Cystoisospora felis, C. rivolta)

• Yavru kedilerde yaygın (10-12 hafta zirve)
• Sulu mukoid ishal
• Bazı vakalarda kanlı ishal
• Dehidrasyon
• Tedavi: Toltrazuril (Baycox), sulfonamid

Toxoplasma gondii

Kedi, Toxoplasma’nın son konağı; yani yumurtayı üreten hayvan bizim kediler. Enfeksiyon çoğunlukla belirti vermez, klinik hastalık nadirdir. Ama zoonotik yönü ağır basar, çünkü hamile kadınlarda bebeğe zarar verebilir. Bu yüzden gebe sahiplerimle bu konuyu konuşurum.

Bulaş ve önleme

• Çiğ et yiyen veya ham av yakalayan kediler enfekte olur
• Enfekte kedi 1-3 hafta dışkı ile yumurta atar
• Yumurtalar 1-5 gün içinde infektif hale gelir
• İnsana: kontamine toprak/bahçe, az pişmiş et, kontamine sebze (kedi dışkısı)

Riski Nasıl Düşürürsünüz?

• Ev kedisini sokağa çıkarmayın
• Çiğ et vermeyin
• Kum kabını her gün temizleyin
• Hamileyseniz kum kabını başka bir aile üyesi temizlesin
• Bahçe işi yaparken eldiven takın
• Sebzeleri iyice yıkayın
• Eti tam pişirin

Kalp Solucanı (Dirofilaria immitis)

Sivrisinekle bulaşan ağır bir parazit hastalığı. Daha çok köpeklerde görülür, ama kediler de kapabilir. Akdeniz ve Ege kıyılarında risk belirgin biçimde yüksek. Kedide tedavisi köpektekinden farklı ve zorlu; bu yüzden önlemeye çok daha fazla yaslanıyoruz.

Belirtiler

• Kronik öksürük
• Solunum güçlüğü
• Halsizlik, kilo kaybı
• Bazen ani ölüm (akut kalp yetmezliği)

Önleme

Aylık moxidektin (Advocate, Stronghold Plus, Bravecto Plus) veriyoruz. Riskli bölgelerde her ev kedisi için öneriyorum; tedavisi zor olduğu için burada kaybetmemek adına önden hareket etmek en akıllısı.

Mantar Hastalıkları (Dermatofitoz – Ringworm)

En sık etken Microsporum canis. Yuvarlak kel lekelerle, o bilindik “ring” görüntüsüyle kendini gösterir. Zoonotik yönü belirgin, özellikle çocuklara kolay geçer. Uzun tüylü ırklar, örneğin Persian kediler, daha yüksek risk taşır.

Tanı ve tedavi

• Wood lambası muayenesi (M. canis floresan)
• Tüy kültürü (DTM)
• PCR (modern hızlı tanı)
• Topikal: lime-sülfür banyo (haftada 2), miconazol, ketokonazol şampuanı
• Sistemik: itrakonazol 5 mg/kg, terbinafin
• Ev dezenfeksiyonu (sporlar 2 yıl yaşar)

Koruyucu İlaçlama Nasıl Kurgulanır?

Standart plan

• Yavrularda: 3-4 haftalıkken ilk parazit ilacı, 12 haftaya kadar iki haftada bir
• Yetişkin ev kedisi: üç ayda bir kombine tedavi
• Dış mekan kedisi: aylık koruma
• Riskli bölgelerde: aylık koruma + kalp solucanı önleme
• Çok kedili hane: tüm kediler aynı zamanda

Kombi ürünler

• Bravecto Plus: Pire + kene + yuvarlak/kanca solucan; 2 ay etki
• NexGard Combo: Tüm parazitler dahil (pire + kene + iç parazit + bant); aylık
• Stronghold Plus: Pire + kene + kulak akarı + bazı iç parazit; aylık
• Advocate: Pire + iç parazit + kulak akarı + uyuz; aylık
• Drontal: Yalnızca iç parazit (tablet); üç ayda bir

Sokaktan Gelen Kediyi İçeri Alırken

Yeni sahiplenilen bir sokak kedisi için sahada uyguladığım plan şu:

• İlk hafta: tam veteriner kontrolü, dışkı parazit testi, mantar taraması
• İlk gün: geniş spektrumlu iç parazit (Drontal) + topikal pire kene (Bravecto Plus)
• 2 hafta sonra: iç parazit tedavisi tekrarı
• 30 gün sonra: kontrol dışkı testi
• 60 gün sonra: kombi topikal ile devam

Birden Fazla Kedi Varsa

Bir kedi parazit kaparsa tüm hane risk altına girer. Kediler arasında top gibi gidip gelen bir parazitle uğraşmamak için şu düzeni kuruyorum:

• Tüm kedileri aynı zamanda tedavi edin
• Kum kabını her gün temizleyin (Toxoplasma + Giardia + koksidya yumurtaları)
• Yatak takımlarını haftalık yüksek sıcaklıkta yıkayın
• Halı ve mobilyayı buharla temizleyin
• Misafir kedi/köpek için karantina + test
• Yeni gelen kediyi 14 gün karantinada tutun

Sık Yapılan Hatalar

• Yalnız görünen parazitlere odaklanmak: İç parazitler çoğu zaman sessizdir, belirti vermeden ilerler.
• Kombi ürün yerine tek başına pire ilacı: Bant solucanı yerinde kalır.
• Tedaviyi yarıda bırakmak: Yumurta-larva döngüsü tamamlanır, iş başa döner.
• Köpek pire ilacını kediye sürmek: Permethrin kedide öldürücüdür, buna hiç girmeyin.
• Dozu kendi kafanıza göre ayarlamak: Veteriner reçetesi şart.
• Kediyi tedavi edip evi atlamak: Pire istilasında bu, yeniden bulaş demek.

Türkiye’den Rakamlar

Ülkemizde yürütülen saha çalışmalarının ortaya koyduğu tablo şöyle:

• Ev kedilerinde iç parazit prevalansı: %18.3
• Sokak kedilerinde iç parazit: %72.5
• Pire prevalansı (sokak): %45+
• Kene maruziyeti (yıllık): %20+
• Toxocara cati seropozitiflik: %58 yavru, %24 yetişkin
• Giardia: %12 yavru, %5 yetişkin
• Mantar (M. canis): %8 toplam

Sıkça Sorulan Sorular

Ev kedimi neden parazit ilaçlayalım?

Kedi hiç sokağa çıkmasa bile pire yumurtasını siz ayakkabınızla eve taşıyabilirsiniz. Pencereden giren bir sinek bile etken getirebilir. Bu yüzden yılda dört doz koruma güvenli tarafta kalmanızı sağlar.

Hangi parazit ilacı en iyisi?

En geniş kapsamı Bravecto Plus ve NexGard Combo veriyor. Yine de tek doğru ürün yok; kedinizin yaşına, yaşam tarzına ve risklerine göre veterinerinizle birlikte seçim yapın.

Yavru kediye ne zaman parazit ilacı veririm?

İlk dozu 3-4 haftalıkken veriyoruz. Sonra 12 haftaya kadar iki haftada bir tekrarlıyoruz, ardından üç ayda bir düzenine geçiyoruz.

Toxoplasma çocuğum için tehlikeli mi?

Kapalı beslenen ev kedisinde risk düşüktür. Kum kabını her gün temizler, kediyi sokağa çıkarmaz ve çiğ et vermezseniz risk en aza iner.

Parazit ilacının yan etkileri var mı?

Modern ürünler güvenli. Bazı kedilerde ilk 24 saatte hafif kusma ya da iştahsızlık görülebilir. Şiddetli reaksiyon çok seyrektir; olursa vakit kaybetmeden veterinerinize başvurun.

Mantar hastalığı insana bulaşır mı?

Evet, ringworm (M. canis) bulaşıcıdır. Çocuklar ve bağışıklığı baskılı kişiler yüksek risk taşır. Tedavi boyunca ev hijyenini sıkı tutmak bu yüzden önemlidir.

Veteriner Notu

Parazit yönetimini kedi sağlığının en getirisi yüksek yatırımlarından biri olarak görürüm. Yavruluktan başlayan düzenli koruma, evdeki hijyen ve düzenli veteriner takibiyle bu sorunların büyük çoğunluğunu daha ortaya çıkmadan durdurabiliyoruz. Çok kedili haneler, sokakla teması olan kediler ve riskli bölgelerde yaşayanlar için aylık koruma artık standart olmalı. Kedinizin parazit profilini bilmek, kontrollerini aksatmamak ve doğru ürünü seçmek yalnız kedinizi değil, tüm ailenizi koruyan bir adım.

• Kedi Hastalıkları Ana Sayfası
• FIP Tedavi Protokolleri
• FeLV ve FIV Hakkında
• Kronik Böbrek Hastalığı (CKD)
• Kedi Aşı Takvimi
• Kedi Sahiplenmek